maandag 26 september 2016

Begrijpend en redenerend denken

Wat Hegel in het voorwoord van zijn Fenomenologie van de Geest het "wetenschappelijk begrijpende denken" noemt kan mijns inziens uitgedrukt worden in de terminologie van wat hij "het formele redenerende denken" noemt. Laten we zeggen dat begrip B zich "noodzakelijk langs de weg van de negatie" uit begrip A "ontwikkelt" oftewel dat begrip A in begrip B "dialectisch wordt opgeheven en bewaard" indien (i) B logisch geïmpliceerd wordt door A en (ii) er voor elk begrip C waarvoor geldt dat C logisch volgt uit A geldt dat C logisch volgt uit B en B niet uit C. Indien dit correct is dan is wat Hegel aanduidt als "het wetenschappelijke begrijpende denken" niet wezenlijk anders dan het door Hegel als "onwetenschappelijk" beschouwde "redenerende denken". En dat is dan op zichzelf beschouwd de moeite van het vermelden waard, lijkt me.

3 opmerkingen:

Bert Morrien zei

Emanuel,

Mijn compliment voor deze hersenbreker.
Het lukt mij niet goed een voorbeeld van deze redenering te vinden.
Stel dat iemand na observatie beweert "er is licht" (A), dan zal bij verdere observatie blijken dat A niet altijd waar is, dus "er is duisternis" (B).
Je kunt stellen dat A en B elkaar opheffen en dat het dit het karakteristieke van A en B gezamelijk is.
Stel dat iemand beweert dat uit A volgt "er is visuele waarneming mogelijk" (C) dan zou volgens jou niet alleen C uit B volgen, maar ook B niet uit C.
Uitgespeld zou uit "er is duisternis" volgen "er is visuele waarneming mogelijk", maar uit "er is visuele waarneming mogelijk" volgt niet "er is duisternis".
Die laatste gevolgtrekking lijkt mij wel duidelijk, maar de eerste niet.
Misschien kun jij een ander voorbeekd geven om jouw bewering duidelijk te maken.

Emanuel Rutten zei

Beste Bert,

Hegel zou kunnen zeggen dat het begrip "Man" (A) langs de weg van de negatie (i.e., "Vrouw") dialectisch wordt opgenomen in het begrip "Mens" (B). Nu is het inderdaad zo dat B geïmpliceerd wordt door A (Alle mannen zijn mensen). Bovendien geldt voor elk begrip C dat eveneens door begrip A geïmpliceerd wordt (en meer omvattend is dan A), dat het ook door B geïmpliceerd wordt terwijl B niet door C geïmpliceerd wordt. Neem bijvoorbeeld voor C het begrip "Zoogdier". Dit wordt door A geïmpliceerd (Alle mannen zijn zoogdieren). Maar het wordt ook door B geïmpliceerd (Alle mensen zijn zoogdieren) terwijl B niet uit C volgt (Sommige zoogdieren zijn immers geen mensen). Dit voorbeeld laat zien dat Hegels uitspraak prima op de door mij aangegeven wijze kan worden "vertaald" in termen van het formele redenerende denken. Het formele redenerende denken verschilt dan ook niet wezenlijk van Hegels begrijpende dialectische denken.

Groet,
Emanuel

Anoniem zei

Wat ik mooi vind aan de redenatie is het elkaar geleidelijk naderen van op het oog subtiele tegenstrijdigheden. Het permanente dat het aanvankelijk uitgesloten toelaat. Een passend voorbeeld lijkt me het abnormale en het normale.

Roos