In zijn Brutus en Orator gaat Cicero in op verschillende manieren waarop redenaars door hun stijlgebruik gekenmerkt kunnen worden. Hieronder doe ik, vanuit het perspectief van stijlgebruik, een voorstel voor een typologie van redenaars die mijns inziens een synthese vormt van wat Cicero in beide werken in dit verband opmerkt. Het gaat hierbij niet alleen om volwaardige stijlsystemen, maar ook om verschijningsvormen die hij afwijst. Ciceronianisme geldt voor Cicero als het ideaal, vooral wanneer in een enkele rede de verschillende stijltypen flexibel worden ingezet al naargelang de situatie daarom vraagt. Atticisme betreft een variant die zijn goedkeuring tot op zekere hoogte nog wel krijgt, maar de varianten daaronder – radicaal Atticisme en de beide vormen van Asianisme – wijst Cicero resoluut van de hand.
Ciceronianisme ("Goed Attisch")
Doceren [Docere]
Ingehouden stijl [subtile genus]
Vermaken [Delectare]
Midden stijl [medium genus]
Bewegen [Movere]
Verheven stijl [grande genus] (vol, rijk, krachtig, gecontroleerd)
Atticisme ("Attisch")
Doceren
Ingehouden stijl
Vermaken
Gematigd midden stijl
Bewegen
Beheerst verheven stijl (beperkt, strak)
Radicaal Atticisme ("Slecht Attisch")
Doceren
Ingehouden stijl
Vermaken
Ingehouden stijl
Bewegen
Ingehouden stijl
Ornamenteel Asianisme
Doceren
Ornamenteel Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Vermaken
Ornamenteel Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Bewegen
Ornamenteel Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Energetisch Asianisme
Doceren
Energetisch Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Vermaken
Energetisch Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Bewegen
Energetisch Aziatisch verheven stijl (bombastisch, overdadig)
Ornamenteel Asianisme wordt gekenmerkt door spitse, charmante, fraaie, sierlijke, aangename, mooi opgetuigde, symmetrische en vaak overbodige formuleringen. Energetisch Asianisme wordt daarentegen gekarakteriseerd door retorische flow, stroom en intensiteit, snel en opgewonden spreken met een constante woordenvloed en een bloemrijk en gekunsteld idioom.
In zijn Brutus en Orator gaat Cicero in op verschillende manieren waarop redenaars door hun stijlgebruik gekenmerkt kunnen worden. Hieronder doe ik, vanuit het perspectief van stijlgebruik, een voorstel voor een typologie van redenaars die mijns inziens een synthese vormt van wat Cicero in beide werken in dit verband opmerkt. Het gaat hierbij niet alleen om volwaardige stijlsystemen, maar ook om verschijningsvormen die hij afwijst. Ciceronianisme geldt voor Cicero als het ideaal, vooral wanneer in een enkele rede de verschillende stijltypen flexibel worden ingezet al naargelang de situatie daarom vraagt. Atticisme betreft een variant die zijn goedkeuring tot op zekere hoogte nog wel krijgt, maar de varianten daaronder – radicaal Atticisme en de beide vormen van Asianisme – wijst Cicero resoluut van de hand.
Abonneren op:
Reacties posten (Atom)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten