Nogmaals AI

Iedereen die in staat is tot begrip kan inzien dat AI in staat is tot het genereren van begrijpelijke volzinnen. Deze volzinnen zijn betekenisvol omdat ze door ons begrepen kunnen worden. Het produceren van betekenisvolle volzinnen door AI is, hoe indrukwekkend ook, echter nog niet hetzelfde als het produceren van begrip. AI begrijpt zelf niet en ik denk niet dat AI ooit zal begrijpen. Maar het verbijsterende is wel dat het betekenisvol taalgebruik van AI slechts voortkomt uit enorme aantallen matrixvermenigvuldigingen. Betekenis ontstaat uit louter wiskundige bewerkingen. Taal blijkt hier wiskunde. Het voortbrengen van betekenis vereist dus niet noodzakelijk begrip. Wat zegt dat over de mens? De gevolgen voor ons zelfbeeld kunnen groter zijn dan die van Darwin.

Het hierboven gemaakte onderscheid tussen enerzijds het genereren van betekenisvolle volzinnen en anderzijds het in staat zijn tot begrip is van fundamenteel belang. Van begrijpen of verstaan is bij AI geen sprake. Er is echter wel sprake van het voortbrengen van betekenisvolle volzinnen. En dat is verbijsterend genoeg zodra je je realiseert dat tijdens het gebruik van AI die betekenisvolle volzinnen worden geproduceerd door louter elementaire wiskundige operaties.

We zijn eraan gewend geraakt dat wiskundige structuren gebruikt kunnen worden om Cantors paradijs van eindige en oneindige verzamelingen te representeren, om de meest complexe geometrische en topologische ruimten te beschrijven en om allerlei zeer geavanceerde algebraïsche systemen te representeren. AI leert ons nu iets onvoorstelbaars. Hoewel AI geen bewustzijn heeft en niets daadwerkelijk begrijpt of verstaat, laat AI ons inmiddels zien dat wiskundige structuren zelfs rijk genoeg zijn om het gehele veld aan betekenisvolle menselijke taaluitingen te coderen en vervolgens aan te wenden voor het genereren van betekenisvolle dialogen. Zou de oude Pythagoras dan alsnog gelijk krijgen?

Leibniz reduceerde in de zeventiende eeuw betekenisvol syllogistisch redeneren tot rekenkunde. AI mag dan niets begrijpen of verstaan, maar reduceert in onze tijd het voortbrengen van betekenisvolle taal als zodanig tot wiskunde. Natuurlijk worden de modellen van AI vooraf getraind op allerlei teksten die uit menselijke auteursintenties zijn voortgekomen. Zodra die getrainde modellen echter gebruikt worden voor het voeren van een dialoog, produceren ze betekenisvolle taaluitingen zonder dat er op dat moment sprake is van auteursintenties. Want de output komt tijdens het genereren causaal voort uit uitsluitend elementaire matrixvermenigvuldigingen. Eerdere menselijke auteursintenties zijn dus weliswaar nodig voor het trainen van de AI modellen. Maar tijdens het gebruik van het model zijn bij de AI geen actuele auteursintenties meer aanwezig.

En precies daarin ligt het verbijsterende. Voor het voortbrengen van betekenisvolle volzinnen blijken actuele intenties en begrip helemaal niet nodig. Gödel heeft met zijn eerste onvolledigheidsstelling in de vorige eeuw aangetoond dat waarheid niet tot bewijsbaarheid en daarmee semantiek niet tot syntax kan worden herleid. Maar dit laat onverlet dat AI in onze tijd lijkt aan te tonen dat het voeren van betekenisvolle dialogen in elementaire wiskundige bewerkingen te vangen is. En dat is opmerkelijk genoeg.

Voor Mourinho

Na afloop van de wedstrijd liep de coach op hem af, de coach die al zoveel gewonnen had en zeker op dat moment bekendstond als de beste voetbalmanager ter wereld, en zei tegen hem: “Goed gedaan.”

De jonge, bij het grote publiek nog vrij onbekende speler keek hem aan en stond stil.

“Doe dat nooit meer, baas. Geef me nooit meer een compliment. Negeer me. Ontwijk me. Laat me links liggen. Op het veld zal ik alles geven. Ik ga nog liever dood dan een wedstrijd verliezen. Alles wat ik in mij heb zal ik voor je doen om te winnen. Maar doe dit nooit meer. Geef me nooit meer een compliment. Elk compliment is een mes in mijn rug.”

De speler draaide zich weer om en liep naar de kleedkamer.

De coach was verbluft. Hij stond bekend als een absolute winner. Een killer. Hard en meedogenloos. Maar wat deze speler zojuist tegen hem had gezegd, had hij nog nooit meegemaakt.

Wereldtheorie

In een nieuw kort essay dat hier beschikbaar is, betoog ik dat de metafysica niet behoort aan te vangen met de vraag naar het zijn, maar met de vraag naar wereld. Indien het begrip bestaan slechts betekenis heeft binnen een wereld en niet van een wereld gezegd kan worden, vormt niet ontologie, maar wat ik wereldtheorie noem, de eigenlijke prima philosophia. Dit impliceert een herwaardering van de verhouding tussen de kosmos, virtuele werelden, droomwerelden, literaire werelden, mathematische werelden en mogelijke werelden. De vraag welke wereld werkelijk is verliest haar betekenis. De vraag naar het zijn maakt zo plaats voor de vraag naar de voorwaarden voor het optreden van wereld.

VU colleges over Nietzsche, Heidegger en Gadamer

Mijn VU colleges over Nietzsche, Heidegger en Gadamer zijn nu als overzichtelijke afspeellijsten op mijn YouTube-kanaal beschikbaar.